نظام نامه تربیتی
نسخه چاپی ©2017 miu.ac.ir

حوزه هاي علوم دینی، از دیرباز تاکنون، در کنار تولید دانش هاي دینی، به عنوان اماکن خودسازي و تزکیه، مطرح بوده اند و شأن مهم آنها نیز بیش از تولید دانش هاي دینی، همین تولید الگوهاي وارسته و متعالی، براي جوامع اسلامی بوده است. اما با توجه به پیچیدگی هایی که از رهگذر تمدن جدید براي جوامع بشري، از جمله جوامع اسلامی پدید آمده است، حفظ چنین جایگاهی براي حوزه ها و مدارس دینی، در گرو رویکردي جامع و ناظر به نیازها و تنگناهاي انسان معاصر می باشد. از این رو مرکز جهانی علوم اسلامی که از یک سو ریشه در سنت هاي تربیتی/ آموزشی حوزه هاي دینی دارد و از سوي دیگر در سطحی بین المللی، با طیف وسیعی از طلاب و دانش پژوهان جوان مواجه است، رویکرد نظام مند به امر تربیت را، به عنوان یک ضرورت اساسی تلقی می کند. در این مسیر تدوین نظام نامۀ تربیتی که در نوشتۀ حاضر به طور اجمال به معرفی آن پرداخته شده است، به مثابۀ اولین گام تحقق این رویکرد، به شمار می رود. دشواري تدوین نظامنامه اي تربیتی که سابقه قبلی نداشته و در گذشته عملاً تجربه نشده است، بر کسی پوشیده نیست، با این وجود به فضل الهی، مسیر پرفراز و نشیب تهیه و تدوین « نظامنامه تربیتی مرکز» با راهنمایی ها و حمایت هاي بی دریغ ریاست محترم مرکز، تلاش هاي بی وقفه دفتر مطالعات تربیتی، همکاری هاي کارشناسان مربوطه و اعضاي محترم شوراي فرهنگی، تربیتی، پیموده شد و به انجام نسبی خود رسید. در ذیل کوشش بر آن است تا با گشودن دریچه اي هرچند کوچک به این نظامنامه تربیتی، زمینه هاي آشنایی عموم طلاب و فضلاي عزیز، اساتید محترم و همکاران گرامی را با آن فراهم آوریم. 

• چیستی نظامنامه تربیتی مرکز: 

این نظامنامه، مجموعهاي است از عناصر و اجزاء به هم پیوسته و نظاممند تربیتی شامل مبانی، اهداف، اصول، روش ها، سیاست ها، خط مشی ها و راهکارهاي تربیتی که به منظور ایده آل سازي و متعالی نمودن وضع معنوي و تربیتی طلاب و خانواده هایشان به عنوان مبلّغان بین المللی جهان اسلام، تدوین یافته است. 

• ساختار: 

نظامنامه تربیتی مرکز، در یک نگاه کلی داراي سه بخش اساسی و محوري ذیل می باشد: 

بخش اول: کلیات (مباحث مقدماتی نظامنامه): 

این بخش شامل کلیه مباحثی می باشد که براي تهیه و تدوین بیان مسأله :« نظامنامه می بایست مورد توجه قرار گیرد، مباحثی از قبیل و گسترة آن، ویژگی هاي نظامنامه مطلوب، ضرورت و اهداف تدوین نظامنامه، فرضیه مبنایی براي تدوین نظامنامه، سؤالات اصلی، محدودیت ها و موانع این تدوین و مراحل تدوین نظامنامه». 

بخش دوم: مباحث نظري نظامنامه: 

در این بخش به کلیه مباحث نظري و مبنایی نظامنامه پرداخته شده است، مباحثی از قبیل : « توضیح و تعریف کلیه عناصر اصلی نظامنامه، بررسی مبانی جهان شناختی، انسان شناختی، معرفت شناختی و فضیلت شناختی نظامنامه، اصول تربیت اسلامی، ساحتهاي ده گانه تربیت اسلامی و اهداف آنها و روشهاي عمده تربیتی » 

بخش سوم : مباحث عملیاتی:

نظامنامه این بخش شامل کلیه سیاست ها و خط مشی هایی میباشد که اتخاذ آن ها می تواند فضاي تربیتی مرکز را به شکل مطلوبی متحول سازد. این سیاست ها خود به دو بخش تقسیم می شوند:

1. سیاست هاي فرا بخشی، که اختصاص به بخش خاصی از مرکز ندارد و همه موظف به رعایت آن می باشند.   2. سیاست هاي بخشی، که متناسب با فعالیت ها و وظایف هر بخش در نظر گرفته شده است.

بخش اول: کلیات نظامنامه تربیتی: 

• بیان مسأله: 

وضعیت موجود تربیت در جامعه به طور عام و در مرکز به طور در حاشیه و نگاه به آن «تربیت» خاص، گویاي آن است که تاکنون نگاه غیر سیستمی و فردي بوده است. نظامنامۀ تربیتی بر محور اهمیت و ضرورت رویکرد سیستمی و «تربیت» مجموعه اي و در مسیر به صحنه آوردن و در متن قرار دادن تدوین شده و سامان یافته است. 

• ویژگی هاي نظامنامۀ مطلوب: 

وضوح / فراگیري / عمق وانسجام مباحث / عینی و قابل اجرا بودن / سازگاري آن با اهداف کلی و کلان مرکز / و...

 • ضرورت: 

لزوم تدوین نظامنامه تربیتی درمرکز برخاسته از ضرورت هاي ذیل / لزوم توجه به محوریت تربیت / لزوم توجه به ارتباط ساحات گوناگون تربیت / ضرورت توجه به مراحل مختلف تربیت و پیوند آن ها با یکدیگر / لزوم پرهیز از رویکرد ذوقی و فردي به تربیت / لزوم ارائه معیار براي ارزیابی برنامه هاي تربیتی و نتایج آن / ضرورت تخصیص درست و متناسب منابع و امکانات مالی و نیروي انسانی براي این مهم / و ... 

• اهداف: 

هدف کلی از تدوین نظامنامۀ تربیتی اصلاح و بهینه سازي تمامی فرآیندهاي ورودي، میانی (آموزشی، فرهنگی، پژوهشی، رفاهی، اداري و ...) و خروجی مرکز بر اساس مبانی تعلیم و تربیت اسلامی می باشد. 

• محدودیت هاي تدوین نظامنامه: 

با توجه به این محدودیت ها تا حدود زیادي می توان تمایز اساسی حوزة تربیت را از سایر حوزه ها دریافت و عمق، حساسیت و خطیر بودن آن را فهم کرد. این محدودیت ها به اجمال از این قرارند: پیچیدگی و ابهام معنا و متدهاي تربیت انسان /عدم تبیین دقیق رابطه تربیت دینی با دستاوردهاي بشري در تربیت علمی/ عدم الگو و تجربه موفقِ تدوین و اجراي نظامنامۀ تربیتی(جدید بودن موضوع)/ کمبود بودجه، امکانات و نیروي متخصص و کارآمد تربیتی/ تنوع فرهنگ ها، زبان ها و سلایق مخاطبین برنامه هاي تربیتی مرکز/ ایده آل نگري و عدم توجه به واقعیت ها، شتاب زدگی و سطحی و جزئی نگري در نگرش ها و برنامه هاي تربیتی.

 

بخش دوم :مباحث نظري نظامنامه

1.مبانی: 

شناخت انسان در نظام تربیتی، بحث مبنایی است زیرا موضوع تربیت، انسان است و بدون دریافتی درست از انسان و استعدادهاي شگفت انگیز و مراتب وجودي اش نمی توان به نظام تربیتی جامعی دست یافت. طبیعی است که این شناخت بدون توجه به ساحت نظري انسان (مبحث معرفت) و ساحت عملی او (مبحث فضیلت) و همچنین ارتباط او با عالم که در ذیل ارتباط او با خداوند معنی می یابد میسر نمی شود. بر این اساس عمده ترین مبانی نظام تربیتی اسلام از این قرار است:

1-1. مبانی جهان شناختی تربیت: ماهیت «به سویی اویی» و «از اویی» داشتن جهان / نظام مند بودن و همبستگی جهان / هدف مندي و هدایت یافتگی جهان / ربوبیت حق در جهان / ذو مراتب بودن جهان.

1-2. مبانی انسان شناختی تربیت: چند بعدي بودن انسان / وجود استعدادهاي فطري در انسان / وجود تفاوت هاي فردي در انسان / کرامت ذاتی و بالفعل انسان / یگانگی و اشتراك انسان ها در جوهرة انسانیت / ظهور تدریجی شاکله شخصیتی انسان / تأثیر متقابل ظاهر و باطن انسان / تأثیر متقابل انسان و محیط/ وجود محدودیت ها و ضعف هاي انسانی در عرصه تربیت.

1-3. مبانی معرفت شناختی تربیت: امکان شناخت براي انسان / حصول شناخت از طریق حس، عقل و دل / آفاقی و انفسی بودن منابع معرفتی

1-4. مبانی فضیلت شناختی تربیت: ریشه داشتن فضیلت در وجدان الهی انسان / مبنا بودن خداشناسی در تمام فضیلت هاي اخلاقی / شرط بودن بینش و نیت مؤمنانه در تحقق فضیلت.

2. اصول تربیت:

اصول تربیتی بر آن دسته از گزاره هایی اطلاق می گردد که در قالب قواعد و بایدها و نبایدهاي هنجاري، راهنماي فرآیند، برنامه ها و فعالیت هاي تربیتی می باشند. 

• مهم ترین اصول تربیت اسلامی: 

خدامحوري / تعبدمداري/ آخرت گرایی و زهد در عین بهره گیري از دنیا / فطرت گرایی (مشتمل بر 1- حقیقت جویی 2- فضیلت مداري 3- جمال گرایی 4- جمع گرایی 5- توجه به نوآوري و خلاقیت) جامع نگري و اعتدال/ توجه به کرامت انسان/ توجه به آزادي و حق انتخاب انسان / توجه به تفاوت هاي فردي/ اهتمام به تفکر و خردورزي/ اهتمام به خیر خواهی و عدالت جویی/ اهتمام به اصلاح شرایط و محیط/ رفق و مدارا/ تدریج / استمرار و مداومت / سرعت و سبقت در خیرات/ محبت محوري و احسان گرایی / اهتمام به حفظ هویت دینی و مصونیت فردي/ اهتمام به آراستگی ظاهر و هماهنگی آن با باطن.

3. روش هاي تربیت 

روش هاي تربیتی مکانیزم ها و فعالیت هاي ایجاد تغییر رفتار و خصوصیات شخصیتی در متربی هستند که در فرآیند تربیت به کار می روند تا متربی به هدف نهایی تربیت (قرب الهی) برسد. این مکانیزم ها و فعالیت ها در سایۀ اصول به کار گرفته می شوند. در تربیت اسلامی، روش ها با مبانی، اهداف و اصول تربیتی ارتباط وثیق و ناگسستنی دارد. در ذیل، متناسب با گروه هاي تربیتی دفتر مطالعات، تنها به روش هاي چهار ساحت تربیتی اشاره می شود:

3-1. روش هاي تربیت اعتقادي برانگیختن روحیۀ تفکر در باب آیات آفاقی / تأمل در تاریخ و سرنوشت اقوام و انسانهاي صالح و فاسد (مؤمنان و مکذبان) / زمینه سازي جهت بازگشت به فطرت پاك و زلال انسانی (رجعت) و توجه به آیات انفسی.

3-2. روش هاي تربیت اخلاقی تزکیه / مراقبه/ محاسبۀ نفس/ تلقین/ ریاضت و مخالفت با نفس/ تمرین و تکرار/ معاشرت با نیکان / ایجاد عادات پسندیده/ موعظه حسنه و جدال احسن/ خوش خلقی، خوش رویی و خوش رفتاري.

3-3. روش هاي تربیت اجتماعی و سیاسی آشناسازي با حوادث و تحولات سیاسی / مشارکت بخشی / زمینه سازي براي فعالیت هاي گروهی و جمعی (از قبیل: وفاي به عهد و پیمان، احسان و انفاق، تحمل مخالف) آشناسازي با مهارت هاي اجتماعی و سیاسی / آشناسازي با روش هاي رقباي سیاسی/ آشناسازي نسبت به فعالیت هاي رسانه هاي جمعی / زمینه سازي جهت توسعه ارتباط، گفتگو، مناظره، همفکري، مشاوره و اختلاط بین ملت ها / ایجاد حساسیت نسبت به مصالح امت اسلامی، وحدت و سرنوشت مسلمانان.

3-4. روش هاي تربیت خانوادگی اعطاء دانش پیرامون روانشناسی زن و مرد و زمینه سازي جهت توجه و قبول این تفاوت ها/ شناخت و پذیرش نقش و جایگاه اعضاء خانواده/ زمینه سازي جهت رفع نیازهاي متقابل/ شناخت و رعایت حقوق طرفین / آسیب زدایی از روابط متقابل خانواده آگاهی بخشی نسبت به اهمیت و جایگاه خانواده / توجه دادن به ضرورت تربیت فرزندان. سیاست ها و خط مشی ها مباحث عملیاتی و اجرایی نظامنامه متأثر از مباحث نظري آن و با لحاظ مأموریت و ظرفیت هاي مرکز جهانی علوم اسلامی، سیاست ها و خط مشی هاي اجرایی فعالیت ها و برنامه هاي تربیتی در بخش هاي مختلف مرکز را در حوزه تربیت اسلامی تبیین می کند.

سیاست هاي فرا بخشی (که ناظر به همۀ بخش هاي مرکز می باشند):

1. توجه و تاکید بر جایگاه تربیت و دمیدن روح تربیت دینی در ارکان و عناصر مرکز جهانی به عنوان رسالت اصلی مرکز با توجه به تاثیر آن در سایر رسالت هاي مرکز؛

2. ایجاد رویکرد سیستمی به عرصه تربیت در بخش هاي مختلف مرکز؛

3. بهره مندي از اصالت هاي دینی وسنت هاي اخلاقی حوزه وترمیم و بالندگی آن ها درهمه قلمروهاي مرکز؛ 

4. صیانت از کرامت انسانی فراگیران؛

5. ایجاد ارتباط عاطفی و فضاي اعتماد و احترام متقابل مسئولین و طلاب؛

6. رعایت حسن خلق و ادب اسلامی و اصلاح مواجهه سیستم در ارتباطات و تعاملات انسانی؛

7. گسترش شادابی و نشاط فردي و سازمانی؛

8. حاکمیت عدالت در جهت گیريهاي سازمانی و رعایت اعتدال در تعاملات سازمانی (توزیع بودجه، نیرو، امکانات و...) ؛

9. تأکید بر مشترکات اسلامی، وحدت، تقریب و تعامل فکري بین مذاهب اسلامی و ادیان، ضمن تأکید در جهت گسترش و تعمیق معارف و محبت اهل البیت؛

10. هتمام به مشارکت بخشی طلاب در برنامه ها، فعالیت ها و تصمیم گیري هاي مرکز. 2- اهم سیاست هاي بخشی:

1. سیاست هاي پذیرشی:

1-1. حرکت به سمت نخبه گرایی؛

1-2. متناسب ساختن میزان پذیرش با ظرفیت ها و امکانات موجود مرکز؛

1-3. توجه به اصول تربیتی در فرآیند پذیرش؛

1-4. تأکید بر ابزارها و روش هاي نوین در امر پذیرش.

2. سیاست هاي پشتیبانی و منابع انسانی:

2-1. لزوم توجه به تأمین نیازهاي اولیه متربیان ( أعم از نیازهاي معیشتی و امنیت اجتماعی ) در راستاي رفع موانع توجه آن ها به مسائل تربیتی خویش؛

2-2. توجه به امنیت شغلی و اصلاح وضعیت معیشتی کارکنان و اساتید مرکز؛

2-3. تأکید بر جذب نیروهاي کیفی با صلاحیت هاي تربیتی و؛

2-4. ارتقاء سطح علمی و عملی نیروهاي موجود مرکز به ویژه در عرصه آشنایی با روش ها و شیوه هاي تربیتی از طریق آموزش ها، کارگاه هاي عملی و ...؛

2-5. تقویت سیستم ارزشیابی و بهره گیري از روشهاي تشویق و تنبیه؛

3. سیاست هاي آموزشی:

3-1. توجه به رسالت هاي حوزوي و دینی در برنامه هاي آموزشی؛

3-2. حفظ و ارتقاي ملاك هاي اخلاقی و تربیتی در سطوح مختلف آموزشی؛ 3-3. تأکید بر جذب و گزینش اساتید شایسته و متخلق؛

3-4. ایجاد فرصت و فضاي لازم براي برنامه ها تربیتی ؛

3-5. توجه به جهت دهی طلاب در راستاي گسترش دین و تبلیغ آن در دنیاي کنونی.

4. سیاست هائی فرهنگی تربیتی:

4-1.اصالت دادن به تربیت فعال (افزایش و تعمیق نقش مربی) در مقابل تربیت منفعل در برنامه هاي فرهنگی تربیتی؛

4-2. توجه ویژه به تربیت اخلاقی و معنوي همراه با سایر ابعاد شخصیتی متربیان (تعادل گرایی)؛

4-3. اصالت دادن به حقیقت گرایی و کیفیت در تربیت اخلاقی و معنوي همراه با آراسته سازي متربی به ظواهر دینی؛

4-4. اصالت دادن به شیوه هاي عمل و محبت انگیز (حب الهی و انسان دوستی) در کنار سایر روش هاي متداول تربیتی؛

4-5. اولویت جذب بر دفع و تقدم پیش گیري بر درمان در آسیبهاي تربیتی و روحی؛

4-6. اهتمام به ارتقاء دانش، بینش و قدرت تحلیلی سیاسی طلاب و خانواده ها؛

4-7. اهتمام به تأمین سلامت جسمی و نشاط روحی و غنی بخشی به اوقات فراغت طلاب و خانواده ها؛

4-8. توجه ویژه به تقویت روحیه جمعی در فعالیت هاي فرهنگی و توسعه آموزش هاي کاربردي و مهارت هاي فرهنگی و توسعه حیطه ها و فعالیت هاي مشاوره اي؛

4-9. اهتمام به قداست نهاد خانواده؛

5. سیاست هاي پژوهشی:

5-1. توجه به نیازهاي فرهنگی تربیتی در حوزه پژوهشی؛

5-2. اهتمام به اخلاق پژوهشی، انصاف و روحیه علمی در مواجهه با دیدگاه ها و آراء مختلف؛

5-3. تاکید و اهتمام ویژه بر خلاقیت و نو آوري در امور پژوهشی؛

5-4. پرهیز از شخصیت زدگی و فراهم آوردن بستر مناسب جهت نقد آراء در دایره انصاف و اهتمام به مباحث آراء مختلف؛

5-5. تاکید بر اجتهاد پویا و دخالت دادن عنصر زمان و مکان در امور اجتهاد ضمن تحفظ بر سنت هاي سلف و اجتهاد جواهري؛

6. سیاست هاي ارتباطی و اطلاع رسانی:

6-1. توجه به ارتباطات روزافزون فرهنگ جهانی، تحولات وسایل دنیاي کنونی و تاکید بر توسعه ارتباط بین ملل اسلامی؛

6-2. تاکید بر اصول و ارزش هاي اسلامی در تبادلات فرهنگی و بین الملل اسلامی؛

 

   دانلود : nezamname.pdf           حجم فایل 492 KB
saja

سامانه جامع آموزش

sampa

سنجش و پذیرش

sampa

کتابخانه

sampa

نشریات