تاریخچه
نسخه چاپی ©2017 miu.ac.ir

حوزه هاي علوم دینی، نخستين بذرهای فراگيري آموزه های اسلامی، در عهد نبوت پاشيده شد. مراجعه به متون اصيل اسلامي به خوبي آشکار مي سازد که همگام با نزول نخستین آيات الهي، تعليم و تعلم در جامعه ی اسلامي مطرح شد و نسيم جان بخش دانش اندوزی وزيدن گرفت. ريشه هاي اصلي حوزه هاي علمیه را بايد در مدينه و در محضر پيامبر خدا (ص) و اهل بیت (ع) یافت. 

ائمه هدي (ع) در طول تاريخ، اين پايگاه انتقال دانش و تربيت شاگردان و حاملان رسالت الهي را با همه مشکلاتي که بود، حفظ کردند و هزاران دانشمند اندیشمند و مبلّغ را تربيت نمودند. کانون اين حوزه ها، مدينه، کوفه و بصره بوده است. البته همزمان، در قم و ري نیز هسته هاي تربيت عالمان و پرورش دانشمندان شکل گرفت. 

اين حوزه ها مراکز چندگانه اصلياند که با محوريت مدينه تقويت شدند. در مقطع بعدی که از اواسط قرن سوم هجری آغاز ميشود و تا اواخر قرن پنجم تداوم دارد، بغداد محوريت حوزه هاي علمیه ميشود و جايگاه مهمي در پخش و نشر آموزه های اهل بيت (ع) و انديشه ژرف الهي پيدا ميکند. در آن روزگار، بغداد مرکز حضور عالمان فِرق و مذاهب گوناگون اسلامی میشود و بزرگان شيعه و علمايی چون شيخ مفيد، نجاشي، شيخ طوسي، سيد رضي و سيد مرتضي که ستارگان درخشان بغداد بودند، طلوع میکنند. 

در این دوره، ري و قم نیز جايگاه مناسبي داشتند. همزمان با بغداد، در ري، مرحوم کليني و مرحوم صدوق و در قم، محدثانی بزرگ با بغداد تعاملی قوي داشتند و دوره شکوفايي را رقم زدند. بخشي از کتب اربعه و بسیاری از کتب و مواريث فرهنگي و علمي شيعه، محصول اين دو پايگاه است. با هجوم به منزل شيخ طوسي و آتش زدن کتابخانه او در بغداد، اين شهر تقريباً جايگاه خود را در میان علمای شيعي از دست داد و از منابع دست اول علوم اسلامی تهی شد. پس از آن، حوزه در شهرهای مختلفی پا گرفت و نجف يکی از محورهای علمی آن دوران شد. نجف ديرپاترين، کهنترين و تاريخي ترين حوزه علمیه است که فراز و نشيب زيادی داشته و بیش از هزار سال فعال بوده است. 

با هجرت شيخ طوسي از بغداد به نجف، مرکزیت انديشههای الهي و اسلامي و نشر آموزههای اهل بيت (ع) به نجف انتقال پيدا ميکند. در قرن ششم تا هشتم، حوزه بزرگ حله نیز در کنار حوزه نجف شکل گرفت و ابن ادریس، محقق حلی، علامه حلی، فخرالمحققین و مقطعی از زندگی مبارک شهید اول در آنجا سپری شد. در همین زمان، در ری و قم و بعضی شهرهای دیگر ایران نیز حوزه های علمیهای، البته در ابعاد کوچکتر تشکیل میشود. مقطع بعدي این سیر تطوری، از قرن هشتم تا یازدهم است که حوزه های علمیه گسترش پيدا کردند. 

 

برای نمونه، در جبل عامل حوزه بارور و پرافتخاري برپا شد که هرچند در کنار حوزه نجف قرار دارد، ولی سند افتخار و پيشينه ارزشمندي براي حوزه هاي ايران است. دو تا سه قرن حضور شهيد اول، شيهد ثاني و بسياري از متفکراني که افزون بر نجف، در جبل عامل نیز حضور داشتند، موجب رشد، بالندگي و پيشرفت علوم الهي و آموزه های اهل بيت (ع) شد.

بسیاری از این بزرگان در زمان صفويه به ايران هجرت کردند. در همین مقطع؛ یعنی قرن دهم به بعد، حوزه های اصفهان و تا حدودي ري، قم و شيراز، جايگاه مهمی در میان حوزه های علمیه یافتند. در دو حوزه اصفهان و شيراز، معارف اهل بيت (ع) گستره زیادی یافت و به سمت فلسفه و کلام و بحثهاي جديد رفت. در همين عصر، ميرداماد و ملاصدرا درخشيدند و دستگاه هاي مهم فلسفه و حمکت پايه ريزي شد. در تعامل شيراز و اصفهان تفکر عقلي رشد بيشتري یافت. همزمان در این مقطع، رشد حوزه های سامرا و کربلا نیز دیده میشود که با فراز و نشيبی کمتر، وضيعت مناسبي داشته اند. 

در قرن هشتم و نهم گاه در بحرين نیز حوزه هاي درخوری شکل گرفتند که مواريث مهمي به جا گذاشتند. در کنار اين مراکز، حوزه هایی همچون کاشان، خراسان و نیز در پاکستان، هند و برخی کشورهاي ديگر، در مراتب کوچک تری فعال بودند. همزمان با فعالیت سایر حوزه های علمیه در سده های دوازدهم و سیزدهم، در تهران نيز حوزه مهمی تشکیل شد و با تنوع رشتهاي که در تهران شکل گرفت، آثار خوبي در حوزه علوم جديد تولید و عرضه شد. 

آخرين مرحله این سير در روزگار ما، تقویت جایگاه حوزه علمیه قم در عصر کنوني است؛ قمي که با مهاجرت مرحوم حاج شيخ عبدالکريم حایري یزدی وارد دوران جديدي شد. امروز اين شهر و حوزه علمیه آن، کانون تفکر اسلامي و انديشه ناب آسمانی و پایگاه نشر آموزههای اهل بيت (ع) در ایران و جهان شده است. قم از زمانی كه در جایگاه مركز علمی اسلام ناب نزد مسلمانان شهره شد، پیوسته مهد دانش و فضیلت و سرچشمه حكمت و معرفت بوده است و تربتش به شرافت و مردمانش به فضیلت ستوده شده اند. خدمات ارزشمند و مساعی ارزنده عالمان و دانشمندان قم در راه احیای اسلام ناب و نشر معالم دین و فرهنگ اسلامی به اندازه ای بود كه تاج كرامت ابدی بر تارك شریف آنان نهاده شده است. 

قد برافراشتن عالمان عامل و پارسایان پرهیزگار در اين سرزمين و عرضه علوم عقلي و نقلي و ميزباني خيل عظيم علاقه مندان به علوم و معارف اسلامي موجب شده قم، متمايز از شهرهاي ديگر، در جايگاه رفيعي قرار گيرد. و اکنون جامعة المصطفی (ص) العالمیه به همت بزرگان حوزه هاي علميه، به ویژه بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، امام خمینی (ره) ميراثدار بيش از هزار و چهارصد سال تلاش علمي مجتهدان سخت كوش حوزه هاي گرا ن سنگ علمیه شد و توجه مشتاقان فراگيري علوم اسلامي و معارف اهل بيت (ع) را از گوشهگوشه عالم به خود جلب نمود، به گونه اي كه بسیاری از آنان برای كسب فيض از چشمه جوشان علم و معرفت با مشقات فراوان به شهر مقدس قم هجرت می کنند. جامعة المصطفي (ص) العالمية نهادي علمي و بين المللي با هويت حوزوی است كه با هدف گسترش علوم اسلامي و انساني و با رويكرد آموزشی ، پژوهشی و تربيتی، شمار زیادی از داوطلبان را از سراسر گيتي زیر پوشش گرفته و فرصت بي مانندي براي تشنگان زلال معارف اسلامي و هدايت قرآني در سراسر جهان فراهم ساخته است. 

تنوع مليتي فراگیران، گستردگي شعبه ها، مراكز و مؤسسه های آموزشي و پژوهشي در بسياري از كشورهاي جهان، اين نهاد علمی را در زمره مراكز علمي و فرهنگی برتر جهان قرار داده است. نظام آموزشي المصطفي (ص) از استانداردهاي روز دنیا پیروی کرده، به طلاب دانشنامه رسمي اعطا مي نمايد. جامعة المصطفي (ص) عضو بسیاری از مجامع و محافل علمي و فرهنگي بين المللي است و ارتباط گسترده و فراگيري با سایر دانشگاه ها و مراكز علمي جهان برقرار نموده است. تكيه بر منطق و عقلانيت، دانش مداري فعاليت ها، تقريبي بودن آموزه هاي ديني و ايجاد فرصت هاي بهينه آموزشي براي صاحبان استعداد در سراسر گيتي، از مهم ترين اصول فعاليت جامعة المصطفي (ص) به شمار می رود. تاكنون بيش از پنجاه هزار طلبه در جامعة المصطفی (ص) العالمیة تحت تعليم و تربيت گرفته اند كه 25000 نفر از آنان دانش آموخته شده و به کشورهای خود بازگشته اند.

 

saja

سامانه جامع آموزش

sampa

سنجش و پذیرش

sampa

کتابخانه

sampa

نشریات